Europa wordt onherkenbaar veranderd, cultureel uitgehold en overspoeld door hordes moslimmigranten in een onomkeerbaar proces van beschavingsverval.
Dat beweren prominente stemmen. In dit verhaal is het verval van Europa demografisch en religieus, gedreven door migratie en de erosie van een ooit christelijke beschaving.
Maar houdt dit verhaal stand onder nauwkeurig onderzoek? Is migratie werkelijk de ernstigste bedreiging voor de stabiliteit van Europa? Of komt dat van degenen die het democratische vertrouwen van binnenuit uithollen?
Wie komt er eigenlijk naar Europa? Vaak wordt ten onrechte aangenomen dat de migratie naar Europa overwegend uit moslims bestaat. Het Pew Research Center meldt dat 56 procent van de migranten die naar Europa komen christenen zijn, voornamelijk van elders in Europa. Moslims vormen 18 procent van de migranten in Europa, hoewel ze slechts 7 procent van de totale Europese bevolking uitmaken.
Paradoxaal genoeg is migratie naar het ‘postchristelijke’ Europa een van de belangrijkste manieren geworden waarop het christendom opnieuw wordt geïntroduceerd en vernieuwd. Kerken die vroeger moeite hadden om hun banken te vullen, bieden nu meertalige diensten, levendige koren en sterke patronen van gebed en gemeenschapsleven, vaak ondersteund door migranten. Dit duidt niet op een verlies van het religieuze erfgoed van Europa, maar op een transformatie van de manier waarop dat erfgoed wordt beleefd.
Christelijke migranten komen vooral uit sub-Sahara Afrika, delen van het Midden-Oosten en Oost-Europa. Velen behoren tot katholieke, orthodoxe, pinkster- of evangelische tradities. In landen als Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland zijn christenen uit Afrika en het Midden-Oosten steeds zichtbaarder in gemeenten die anders zouden krimpen.
Moslims in Europa
De perceptie van de moslimbevolking is veel hoger dan de werkelijkheid, grotendeels als gevolg van populistische angstpolitiek. Uit enquêtes in Frankrijk blijkt bijvoorbeeld dat het publiek schat dat moslims 30% van de bevolking uitmaken, terwijl dat in werkelijkheid 8-9% is. Moslims blijven over het algemeen een duidelijke minderheid, zelfs volgens demografische prognoses op lange termijn.
De Europese wetgeving blijft seculier, grondwettelijk en verankerd in mensenrechtennormen. Hoewel er in het Verenigd Koninkrijk enkele sharia-raden of islamitische arbitragetribunalen bestaan om bepaalde geschillen tussen moslims op te lossen, hebben deze raden geen voorrang op de Britse wetgeving.
Uitdagingen op het gebied van integratie, sociale segregatie en religieus extremisme bestaan wel degelijk en moeten serieus worden aangepakt. Toch behoren landen met aanzienlijke moslimminderheden – Frankrijk, Duitsland, Nederland, het VK, Zweden – nog steeds tot de meest stabiele samenlevingen ter wereld, met een hoge levensstandaard, sterke sociale zekerheidssystemen en robuuste instellingen.
Veel van de alarmerende retoriek over Europa komt van de andere kant van de Atlantische Oceaan, waar Europa wordt afgeschilderd als een continent in verval, terwijl Amerika het bastion van vrijheid en welvaart blijft. Toch presteren de meeste West-Europese landen beter dan de Verenigde Staten, vaak met een ruime marge, op het gebied van levensverwachting, kindersterfte, toegang tot gezondheidszorg, sociale mobiliteit, inkomensongelijkheid, balans tussen werk en privéleven, transparantie, democratie, persvrijheid en de Human Development Index. Europeanen leven langer, lopen minder risico op medisch faillissement, zijn gelukkiger, genieten van betere arbeidsbescherming en hebben minder te maken met gewelddadige criminaliteit.
Opvallend is dat deze resultaten ook gelden voor landen met een grotere moslimbevolking, wat de bewering dat diversiteit leidt tot sociale ontwrichting ondermijnt. Frankrijk, Duitsland, Nederland en Scandinavië behoren volgens alle belangrijke indexen nog steeds tot de meest stabiele en welvarende samenlevingen ter wereld.
De Verenigde Staten daarentegen kampen met een dalende levensverwachting, extreme ongelijkheid, massale opsluiting en kwetsbare sociale vangnetten, ondanks het feit dat ze een veel kleinere moslimbevolking hebben.
Extreemrechtse dreiging
Extreemrechts vormt daarentegen een structurele dreiging. In tegenstelling tot migranten of religieuze minderheden streven extreemrechtse populistische bewegingen expliciet naar macht – en eenmaal aan de macht verzwakken ze vaak juist de instellingen die het democratische leven in stand houden.
In heel Europa hebben populisten de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aangevallen, de vrijheid van de media ondermijnd, verkiezingen gedelegitimeerd en politieke tegenstanders afgeschilderd als vijanden van de natie. Ze beweren het ‘christelijke Europa’ te verdedigen, maar tonen weinig betrokkenheid bij de christelijke ethiek van waardigheid, waarheid, zorg voor kwetsbaren, gerechtigheid, barmhartigheid en nederigheid. Evenmin bij het grote gebod om je naaste lief te hebben – en de vreemdeling! Het christendom wordt een cultureel kenmerk in plaats van een moreel kompas.
De ernstigste crises in Europa zijn niet veroorzaakt door religieuze diversiteit, maar door nationalistische bewegingen die identiteit tot een absolute waarde hebben verheven en pluralisme hebben afgewezen. Extreemrechtse bewegingen spelen in op een voortdurende culturele onrust en stellen diversiteit voor als een invasie en coëxistentie als een capitulatie.
De angst van het publiek voor moslims is veel groter dan hun werkelijke aantal of meetbare sociale impact. Deze kloof tussen perceptie en realiteit is niet toevallig, maar wordt gecultiveerd. Hierdoor worden de echte uitdagingen van Europa – vergrijzing, economische ongelijkheid, klimaatstress, geopolitieke druk van autoritaire regimes – naar de achtergrond verdrongen.
Nee, Europa wordt niet overspoeld door moslims. Op veel plaatsen wordt het christendom juist nieuw leven ingeblazen door migranten. Het veel grotere gevaar ligt elders: in nationalistische bewegingen die angst uitbuiten, democratische instellingen uithollen en culturele identiteit als wapen gebruiken.
In de Schuman Talk van deze maand op maandagavond zal ik twee Oekraïense professoren interviewen over een kerkleider uit de vorige eeuw, Andrej Sheptytskyy, die herhaaldelijk waarschuwde dat nationalisme destructief wordt wanneer het haat of geweld tegen andere volkeren rechtvaardigt, één natie als moreel superieur behandelt en onrechtvaardigheid ‘omwille van de natie’ goedpraat.
In zijn pastorale brieven benadrukte hij dat geen enkele nationale zaak moord, terreur of onderdrukking kan rechtvaardigen, zelfs niet in tijden van oorlog of strijd voor onafhankelijkheid.
Onze reactie moet veeleer zijn om God en onze naasten lief te hebben en het algemeen welzijn van iedereen na te streven.
Tot volgende week,
