Een 12e-eeuwse romaanse kopie in brons van een plaquette van een kerkdeur in Verona, Italië, werd een bron van inspiratie en inzicht tijdens onze recente reis naar Oekraïne.
De dag voordat Romkje en ik naar Oekraïne vertrokken, vandaag precies twee weken geleden, woonden we een Benelux-bijeenkomst van Together for Europe bij in Aken. Onze gastheer, Klaus Henning, stelde voor dat de groep eerst voor ons zou bidden. Vervolgens haalde hij een bronzen replica van de plaquette uit Verona tevoorschijn en vroeg ons deze mee te nemen naar Oekraïne – en weer terug.
Wat we met de plaquette (links op de foto) moesten doen, was me niet meteen duidelijk. Maar toen ik verder zocht naar de herkomst, de deur van de San Zeno-kerk waar het meer gedetailleerde origineel (rechts op de foto) nog steeds te zien is, begon ik het te zien als zowel een gebedsgids als een profetische uitspraak over het lijden van Oekraïne.
Dergelijke middeleeuwse ‘stenen (bronzen) preken’ waren bedoeld om de ongeletterde gelovigen te leren hoe ze de geschiedenis door de lens van het geloof moesten lezen. Hier zien we de kruisiging met Christus rechtop staand aan het kruis, lijdend maar niet gebroken. Hij is niet louter een slachtoffer, maar een zegevierende koning, zijn doornenkroon nu een kroon van koninklijk gezag. Rondom hem verzamelen zich een handvol figuren: Maria in verdriet (links), Johannes als plechtige getuige (rechts); en twee figuren die ik aanvankelijk voor soldaten aanzag, maar later anders ben gaan zien. Boven getuigen de zon en de maan dat dit geen persoonlijke tragedie is, maar een kosmisch keerpunt. Engelen duiden de zonsverduistering aan op het moment van Jezus’ dood, de ene voor de zon en de andere die de maan bedekt.
Terwijl Oekraïne de pijn van de invasie en de oorlog doorstaat, spreekt deze oude plaquette opnieuw met verrassende relevantie. Ze biedt een visuele theologie van lijden, verantwoordelijkheid, bekering en hoop – thema’s die het morele gezag belichten dat Oekraïne stilletjes aan het verwerven is voor het geweten van de wereld. Toen we verschillende YWAM-centra bezochten, deelden we ons inzicht en baden we dienovereenkomstig.
Gedeelde waardigheid
Maria vertegenwoordigt de nabestaanden, de gewonden, de kwetsbaren, de tranen van moeders, de ontheemding van gezinnen, het trauma van kinderen, de ouderen die wachten in koude appartementen zonder stroom of zekerheid. Bidden voor Oekraïne is bemiddelen voor vluchtelingen, voor de getraumatiseerden, voor degenen die rouwen.
Daarnaast staat Johannes, de discipel aan wie aan de voet van het kruis de sociale verantwoordelijkheid is toevertrouwd. In het evangelieverhaal draagt Jezus Maria over aan de zorg van Johannes. Op dat moment wordt de kerk geboren als een gemeenschap van praktische liefde, bereid om te organiseren, onderdak te bieden, op te komen voor anderen en weer op te bouwen. In de Oekraïense context is de rol van Johannes zichtbaar in geloofsgemeenschappen die centra van humanitaire hulp, spirituele veerkracht en moreel getuigenis zijn geworden. Bidden voor Oekraïne houdt ook in dat we vragen dat christelijke gemeenschappen, zowel in Oekraïne als in heel Europa, de lijdenden zullen dienen en de waarheid zullen spreken in het openbare leven.
Onder het kruis staan, naar ik dacht, de soldaten. Eén met de speer die de zijde van Christus doorboorde, volgens de overlevering Longinus, een halfblinde soldaat wiens ogen bij de kruisiging werden genezen. Een andere, die Jezus omhelst, vertegenwoordigt wellicht de centurion die uitriep: ‘Dit was waarlijk de Zoon van God’. In de strijd in Oekraïne zijn soldaten aan beide kanten betrokken: verdedigers en agressors. Bidden voor Oekraïne houdt ook in dat we vragen dat degenen die de wapens dragen hun menselijkheid niet verliezen, en dat ogen worden geopend voor de realiteit van gedeelde waardigheid.
Verborgen kracht
Op zich geldige gebedspunten. Maar bij nader onderzoek van het originele paneel bij onze terugkeer bleek dat deze figuren Jozef van Arimathea en Nicodemus waren (met een tang, geen speer) die kwamen om het lichaam van Jezus van het kruis te halen. Beiden waren belangrijke maatschappelijke leiders; zij kunnen ons ertoe aanzetten te bidden voor degenen met invloed, opdat zij integer handelen, corruptie en medeplichtigheid weerstaan, de waarheid spreken en gerechtigheid nastreven. En ook om te bidden voor degenen die lichamen bergen, oorlogsmisdaden documenteren, de doden waardig begraven en zorgen voor de gewonden en getraumatiseerden in de nasleep van de strijd.
Ten slotte herinnert de plaquette ons eraan dat, net zoals het lijden van de kruisiging kosmische dimensies heeft, de beproeving van Oekraïne niet louter een regionaal conflict is. De Oekraïners verdedigen gerechtigheid, soevereiniteit, waarheid en de toekomst van de internationale orde. De romaanse plaquette uit Verona legt een paradox vast in brons: schijnbare zwakheid die verborgen kracht onthult, geweld dat wordt geconfronteerd met standvastige liefde, geschiedenis die de mogelijkheid biedt voor verlossing.
Als we vandaag over dit beeld nadenken, worden we uitgenodigd tot een gebed dat zowel teder als ruimhartig is:
• We bidden door de ogen van Maria voor de kwetsbaren.
• We bidden vanuit het perspectief van Johannes voor verantwoordelijke, verenigde en medelevende geloofsgemeenschappen.
• We bidden voor soldaten, opdat hun ogen mogen worden geopend.
• We bidden voor invloedrijke personen, opdat zij opkomen voor gerechtigheid, integriteit, waarheid en vrijheid.
• En we bidden dat de strijd van Oekraïne zal leiden tot gerechtigheid, vrijheid en morele duidelijkheid, ook in Europa en daarbuiten.
P.S.
Doe mee met anderen uit verschillende geloofsgemeenschappen die in morele solidariteit naast Oekraïne staan tijdens de volgende 24@7 Prayer Zoom, dinsdag 24 maart, 19.00 uur Kiev-tijd, 18.00 uur CET.
Je kunt deze link gebruiken: http://tiny.cc/24at7 of deze QR-code:
