Wie met het zwaard leeft, zo waarschuwde Jezus, zal door het zwaard omkomen.
Oorlogszuchtigen brengen, met andere woorden, uiteindelijk zichzelf schade toe. De afgelopen eeuw laat zien hoe tragisch waar dit inzicht is gebleken, met als hoogtepunt de huidige situatie in Oekraïne, Gaza en Iran.
Tijdens een spoedvergadering van de VN-Veiligheidsraad deze week waarschuwde de Oekraïense ambassadeur zijn Russische ambtgenoot dat Rusland nu te maken had met ‘de boemerang van de oorlog die Poetin tegen Oekraïne is begonnen’. Hij zei dat het geweld dat Rusland had ontketend ‘met drievoudige kracht terugkeerde en met pijnlijke precisie precies die hand zal treffen die het in gang had gezet’.
De vierdaagse overwinningsplannen van Poetin op Kiev zijn uitgegroeid tot een ramp die al meer dan vier jaar duurt en Rusland militair, economisch, demografisch, diplomatiek en psychologisch schade heeft toegebracht. Ze hebben de NAVO uitgebreid en de Oekraïense nationale identiteit en militaire moed versterkt.
Degenen die de afgelopen honderd jaar oorlogen zijn begonnen, hebben wellicht militaire winst op korte termijn behaald, maar niet de duurzame vrede, veiligheid of het imperium dat ze voor ogen hadden. Vaker nog keerde het geweld dat ze ontketenden zich tegen hun eigen samenlevingen op politiek, economisch, moreel of spiritueel vlak.
Niet-genezen wonden
Adolf Hitler veroverde een groot deel van Europa in zijn streven naar een Duizendjarig Rijk. In plaats daarvan werd Duitsland verwoest, verdeeld en moreel te schande gemaakt. Miljoenen mensen kwamen om in de catastrofe die hij ontketende.
Joseph Stalin kwam als overwinnaar uit de strijd en breidde de Sovjetmacht uit over heel Oost-Europa. Toch stortte het rijk, dat met geweld en angst was opgebouwd, uiteindelijk onder zijn eigen gewicht in.
Kim Il Sung viel Zuid-Korea binnen in de hoop het schiereiland te herenigen. Na enorm bloedvergieten bleef Korea net zo verdeeld als voorheen.
De Vietnamoorlog, die voornamelijk onder Lyndon Johnson en Richard Nixon werd gevoerd, liet duidelijk zien dat immens geweld het centrale strategische doel waarvoor deze werd gevoerd, niet bereikte.
Saddam Hoessein streefde naar regionale overheersing door middel van oorlog tegen Iran en Koeweit. Het resultaat was de ondergang van Irak en de val van zijn regime.
De ‘shock and awe’ start van de oorlog in Irak door George W. Bush had tot doel (niet-bestaande) voorraden massavernietigingswapens uit te schakelen en het Midden-Oosten te hervormen. Saddam Hoessein werd ten val gebracht, maar de oorlog heeft de regio gedestabiliseerd, extremisme aangewakkerd en niet-genezen wonden achtergelaten.
Dezelfde onopgeloste vragen waarmee Vladimir Poetin nu wordt geconfronteerd, draaien om de oorlogen die Bibi Netanyahu en Donald Trump hebben gekozen in Gaza, Libanon en Iran. Hun gedeelde minachting voor artikel 2(4) van het VN-Handvest vormt een ernstige bedreiging voor de wereldvrede: (dat) Alle leden zich in hun internationale betrekkingen onthouden van de dreiging met of het gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een staat.
Na de Hamas-aanvallen van 7 oktober lanceerde Israël een grootschalige militaire campagne om Hamas te vernietigen en ervoor te zorgen dat dergelijke aanvallen nooit meer zouden plaatsvinden. Toch is Hamas niet verdwenen. Gaza heeft catastrofale verwoestingen, enorm burgerlijk leed, diepe internationale polarisatie en een nieuwe generatie die gevormd is door trauma en woede moeten doorstaan. In Libanon heeft Israël Hezbollah weliswaar verzwakt, maar niet uitgeschakeld. Instabiliteit hangt als een donkere wolk boven zowel Libanon als Israël.
In Iran probeerden Trumps aanvallen en drukcampagnes de Iraanse ambities te dwarsbomen en de regionale invloed van het land te verzwakken. Ze hebben de Iraanse capaciteiten wellicht vertraagd, maar hebben ook het Iraanse nationalisme en verzet aangewakkerd. Trumps beste deal is nu om de situatie terug te brengen naar hoe die was vóór zijn aanvallen: de zeestraat heropenen, de blokkade opheffen en de nucleaire gesprekken hervatten.
Steeds weer komt dezelfde paradox aan het licht: militaire macht kan vijanden vernietigen, maar zelden de dieperliggende angsten, identiteiten, grieven of ideologieën die aanleiding gaven tot het conflict. Sterker nog, oorlog versterkt ze vaak.
Bot instrument
Landen kunnen weliswaar veldslagen winnen, maar toch hun morele gezag verliezen. Leiders kunnen tactische overwinningen behalen, maar tegelijkertijd de kiem leggen voor toekomstige instabiliteit. Geweld dat bedoeld is om de vrede te bewaren, kan in plaats daarvan cycli van wraak en radicalisering in gang zetten die generaties lang voortduren.
De oude Atheense historicus Thucydides merkte op dat oorlogen ontstaan uit angst, trots en hebzucht, maar dat ze, eenmaal ontketend, een eigen dynamiek krijgen die degenen die ze zijn begonnen niet meer in de hand hebben.
De profeten uit de Bijbel herhaalden soortgelijke thema’s, toen ze zich richtten tot dezelfde naties waar conflicten vandaag de dag nog steeds voortduren. Jesaja, Micha, Jeremia en Habakuk waarschuwden dat trots naties verblindt; angst escalatie aanwakkert; militaire macht een illusie van controle schept; geweld zich uitbreidt buiten de oorspronkelijke bedoeling; onrechtvaardigheid samenlevingen van binnenuit aantast; en rijken vaak ten onder gaan door de krachten die ze zelf ontketenen.
De profeten vleiden zelden koningen. Tegen heersers die in de verleiding kwamen door nationalisme, militarisme, zelfverheerlijking of de roes van macht, hielden ze vol dat militair succes niet hetzelfde was als rechtvaardigheid; nationale grootsheid was hol zonder rechtvaardigheid; en het lijden van het gewone volk was belangrijker dan de ijdelheid van heersers.
Jesaja spoorde aan om zwaarden om te smeden tot ploegscharen. Micha zag een dag waarop ‘geen volk meer het zwaard tegen een ander volk zal opheffen, en zij de oorlog niet meer zullen leren.’
Deze Hebreeuwse profeten inspireerden het dynamische beeldhouwwerk op de foto hierboven, dat buiten het VN-hoofdkwartier in New York staat als een herinnering aan de zinloosheid van oorlog: een man die een zwaard tot een ploegschaar omsmeedt. Ironisch genoeg was het een geschenk van de atheïstische Sovjet-Unie in 1959. Een dubbele ironie, gezien het Russisch-Oekraïense debat deze week in de VN, is dat de beeldhouwer – Evgeniy Viktorovich Vuchetich (1908-1974) – Oekraïens was, geboren in Dnipro.
De profeten spreken nog steeds op een diepgaande manier tot onze tijd.
Tot volgende week,
