(Dit Weekly Word is gebaseerd op een artikel dat ik schreef op verzoek van de Christian Daily.)
Veel Britse christenen zagen hun comfortzone onlangs verstoord toen Pete Greig, oprichter van de 24-7 Prayer-beweging, de alarmklok luidde: ‘Bereid je voor op oorlog’.
Tijdens zijn toespraak op het Wildfires Festival in augustus vertelde hij dat hij op een dag in zijn gedachten werd gegrepen door die drie onheilspellende woorden.
Niemand van ons hoort dat soort waarschuwingen graag. We denken liever niet na over een scenario waarin onze comfortabele wereld op zijn kop wordt gezet, de toekomst onvoorspelbaar wordt en levens – mogelijk van dierbaren, of zelfs van onszelf – in gevaar komen.
We zouden zulke uitspraken liever afdoen als geraaskal van dubieuze excentriekelingen – maar niet van iemand met de wereldwijde reputatie van een Pete Greig.
Acht jaar geleden onderdrukte ik zulke gedachten terwijl ik op Maidan, het Onafhankelijkheidsplein, in het hart van Kyiv stond. Volksopstanden van de Oranje Revolutie (2004-2005) en de Revolutie van de Waardigheid (2014-2015) hadden Oekraïne op het pad van democratische vrijheid en volledige onafhankelijkheid van Moskou gezet. Terwijl ik alles om me heen in me opnam – met vlaggen en monumenten ter nagedachtenis aan degenen die waren gevallen in de strijd voor vrijheid – drong het verontrustende besef tot me door dat Poetin niet werkeloos zou toekijken en een vrije, democratische, bloeiende republiek aan zijn zuidgrens zou toestaan.
Maar ik stond de gedachte niet toe dat op een dag misschien raketten zouden inslaan in de gebouwen die mij op dat moment omringden. Toch is dat precies wat op dit moment gebeurt.
De Oekraïners leven nu al bijna vijf jaar met luchtalarmsirenes, verwoeste huizen, ontheemde gezinnen, begrafenissen en de dagelijkse onzekerheid of hun dierbaren levend zullen terugkeren. Eigenlijk al meer dan twaalf jaar, sinds de invasie van de Krim. Hun kerken zijn toevluchtsoorden geworden, opvangcentra, gaarkeukens, ziekenhuizen voor de ziel en gemeenschappen van hoop.
De Oekraïners zijn geenszins verwikkeld in een ver conflict, buiten het zicht achter onze horizon; ze beseffen al lang dat ze in de frontlinie staan van een strijd die de toekomst van Europa zal bepalen. Sterker nog: de vorm van de gehele internationale orde. Ze proberen ons al geruime tijd wakker te schudden.
Normaal?
In het Westen zijn wij het abnormale als normaal gaan beschouwen. De afgelopen tachtig jaar – gekenmerkt door vrede, welvaart, veiligheid, reisvrijheid, groeiende kansen, volle supermarkten, betrouwbare elektriciteitsleverantie, buitenlandse vakanties en de verwachting dat onze kinderen het beter zullen hebben dan wijzelf – zijn historisch gezien buitengewoon uitzonderlijk geweest.
Eeuwenlang bestond de Europese geschiedenis uit een aaneenschakeling van oorlogen, invasies, epidemieën, hongersnoden, vervolging en politieke omwentelingen. De vrede waarvan we in een groot deel van West-Europa hebben mogen genieten, was een kwetsbare verworvenheid, gedragen door waarden, instellingen, allianties, economische samenwerking, verzoening en offers die door latere generaties vaak zijn vergeten.
Wat wij als een blijvend recht beschouwen, is een historische uitzondering. We hebben comfort verward met zegen, veiligheid met verlossing en welvaart met vooruitgang. Sommigen hebben zelfs verklaard dat we met onze liberale politiek en kapitalistische levensstijl – met 24-uurs entertainment, streamingdiensten, sportevenementen, sociale media, winkelen, roddels over beroemdheden en eindeloze afleidingen – het einde van de geschiedenis hebben bereikt. Maar we zijn de waarden vergeten waarop die vrede is gebouwd: vergeving en verzoening, vertrouwen en solidariteit, waardigheid en respect, burgerlijke verantwoordelijkheid en het kiezen voor het algemeen welzijn.
De Romeinse dichter Juvenalis klaagde dat zijn landgenoten zich alleen nog bezighielden met panem et circenses – brood en spelen – en daarbij hun verantwoordelijkheden als burgers verwaarloosden. We weten allemaal wat er met Rome is gebeurd.
Hoe bereiden we ons voor?
Pete’s waarschuwing heeft de Britse christelijke kringen doen inzien wat politieke en militaire leiders het afgelopen jaar al hebben gezegd – over Rusland, China en zelfs Amerika, maar ook over interne bedreigingen door extreemrechtse partijen. En dat is een gezonde wake-up call. Voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, toen de landen begonnen met herbewapening, had de lutherse evangelist Frank Buchman opgeroepen tot een morele herbewapening.
Dit roept de vraag op: hoe moeten we ons voorbereiden? Hoe zou een christelijke mentaliteit in oorlogstijd eruitzien? Ook hier kunnen we weer veel leren van de Oekraïense christenen. Zij hebben hun prioriteiten radicaal moeten herschikken. Geen apocalyptische obsessie met het voorspellen van de toekomst. Geen paniek. Geen haat jegens vijanden.
Net als Josafat, koning van Juda, baden zij, toen zij met een overweldigende dreiging werden geconfronteerd: ‘Wij zijn niet opgewassen tegen de grote legermacht die ons nu aanvalt. Wij weten niet wat we moeten doen, op U zijn onze ogen gevestigd.’ (2 Kronieken 20:12).
Voor hen gaan gebed en concrete daden hand in hand. De eredienst gaat gewoon door in schuilkelders. Kerken delen voedsel en generatoren uit, verzorgen gewonden, troosten nabestaanden en ondersteunen ontheemde gezinnen. Predikanten en aalmoezeniers staan soldaten en burgers bij die onder onvoorstelbare druk staan.
Ze worstelen met vragen die westerse christenen maar al te gemakkelijk kunnen negeren: Hoe kunnen we onze vijanden liefhebben en tegelijkertijd agressie weerstaan? Hoe kunnen we vergeven zonder onrecht te goedpraten? Hoe kunnen we kwetsbaren beschermen zonder toe te geven aan haat? Hoe kunnen we hoop koesteren als het lijden eindeloos lijkt?
In oorlogstijd krijgt alles een nieuwe betekenis, net zoals wanneer iemand een dodelijke diagnose krijgt. Waarden en relaties worden het allerbelangrijkste. Onbeduidende meningsverschillen verliezen hun belang. Middelen worden ingezet voor essentiële behoeften. Gemeenschappen ontdekken hoe noodzakelijk het is om op elkaar te vertrouwen. Opoffering wordt de norm. Moed, veerkracht, solidariteit en vertrouwen worden onmisbaar.
Petrus spoorde de vroege christenen aan om nuchter en waakzaam te zijn in het gebed, elkaar innig lief te hebben en gastvrijheid te betonen zonder te mopperen (1 Petrus 4:7-10). Paulus beschreef het christelijke leven als een geestelijke strijd, niet tegen vlees en bloed (Efeziërs 6:12), maar gevoerd met de wapens van de waarheid, gerechtigheid, geloof, verlossing, Gods woord en gebed. Gods volk moest een gemeenschap van hoop zijn, geen leger van haat.
En hoop is niet hetzelfde als optimisme dat alles wel goed zal komen. Het is het vertrouwen dat God trouw blijft, zelfs wanneer alles wat ons vertrouwd is, op zijn kop wordt gezet.
(Het is dan ook gepast dat de evangelische kerken van Oekraïne deze week in Albanië de Hope Award ontvingen tijdens de Hope for Europe-conferentie van de Europese Evangelische Alliantie.)
Praktische veranderingen
Laten we een aantal heel praktische veranderingen overwegen die we al kunnen doorvoeren nog voordat de sirenes gaan loeien.
Laten we allereerst gebed weer tot onze eerste respons maken, niet tot onze laatste redmiddel. Niet als vervanging voor daadkracht, maar als een gebed dat onze ogen opent voor de werkelijkheid, onze angsten in toom houdt, onze loyaliteiten verduidelijkt en onze moed versterkt.
Ten tweede: ons leven vereenvoudigen. Onnodige consumptie, schuldenlast en afhankelijkheid van voortdurend comfort terugdringen. Deugden van vrijgevigheid, vasten, gastvrijheid en tevredenheid in ere herstellen. Reserves opbouwen, niet alleen om zelf te overleven, maar ook om te delen met naasten in nood. Een mentaliteit die past bij oorlogstijd vraagt niet alleen: ‘Wat kan ik me veroorloven?’ maar ook: ‘Waar kan ik zonder doen, zodat anderen genoeg hebben?’
Ten derde: versterk gemeenschappen. Kerken moeten plekken worden waar mensen elkaar echt kennen en om elkaar geven, waar ouderen, mensen met een beperking, eenzame en kwetsbare mensen niet worden vergeten. We hebben relaties nodig die bestand zijn tegen ontwrichting, teleurstelling en gevaar. Zulke gemeenschappen kun je niet van de ene op de andere dag opbouwen.
Ten vierde: herontdek het kostbare discipelschap. Jezus riep ons op om ons kruis op te nemen, niet om een comfortabel leven te leiden. Leren we onze jongeren, onze kinderen en kleinkinderen alleen maar hoe ze succes kunnen behalen, of ook hoe ze trouw kunnen lijden?
Ten vijfde: neem verantwoordelijkheid voor het algemeen welzijn. Christenen mogen zich niet terugtrekken in een persoonlijke spiritualiteit terwijl openbare instellingen, democratische vrijheden en het internationaal recht onder druk staan. We moeten vredestichters zijn, waarheid spreken, menselijke waardigheid verdedigen en opkomen voor gerechtigheid. Toch mogen we het koninkrijk van God nooit verwarren met een bepaalde land, een politiek programma of een militair bondgenootschap.
Ten zesde: kies voor trouw, niet voor angst. Jezus waarschuwde zijn discipelen dat zij zouden horen over oorlogen en geruchten over oorlogen, maar zei dat zij zich niet moesten laten verontrusten (Matteüs 24:6). We weten niet wat de komende jaren zullen brengen. Een grotere Europese oorlog is niet onvermijdelijk. Evenmin de voortzetting van vrede en welvaart die we als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen. Maar onzekerheid is geen excuus voor verlamming. Het Bijbelse alternatief voor zelfgenoegzaamheid is waakzaamheid; het alternatief voor angst is trouw.
Laten we deze waarschuwing ter harte nemen en ons voornemen om een kerk te zijn die klaar is om trouw te leven wanneer het leven niet langer zijn normale gang gaat. Waak… en bid.
Tot volgende week,
