[Waarschuwing: dit is een extra lange ‘Weekly Word’ gezien de ernst en urgentie van het onderwerp.]
De capitulatie van Washington tegenover Moskou heeft me deze week slapeloze nachten bezorgd.
Ik lig te woelen en vraag me af wat er op dit moment gebeurt met onze vrienden in Kyiv of andere Oekraïense steden. Hoe kijken Oekraïners aan tegen een Amerikaanse president die nu aan de zijde staat van een dictator die dood en vernietiging brengt over hun families, hun steden, hun land, hun vrijheid, hun toekomst en hun hoop? En die overduidelijke leugens herhaalt die hun oorsprong vinden in het Kremlin?
Woensdagavond ontplofte boven Kyiv een Iskander-raket met een clusterkop, ontworpen om zoveel mogelijk slachtoffers te maken in een gebied van 400 bij 400 meter. Het is duidelijk dat dit type raket bedoeld was om maximale verwoesting aan te richten in de historische wijk van Kyiv en zoveel mogelijk burgers te verwonden.
Zo beschreef Ira, een jonge lerares die we in maart in Kyiv bezochten, de aanval deze week op Facebook:
Gisteravond was verschrikkelijk. Er waren verschillende golven van ballistische raketten, met tussenpozen van ongeveer een uur, zodat je, zodra je wat tot rust komt en probeert weer in slaap te vallen, door een nieuwe explosie weer met een schok naar de realiteit wordt teruggeslingerd. Hoewel we meestal zo’n twee minuten de tijd hadden om een schuilplaats te zoeken, was er geen voorafgaande waarschuwing van onze Amerikaanse partners. Eerder was er al gedreigd dat de inlichtingenrapporten zouden worden stopgezet als Oekraïne zich niet zou overgeven.
Er kwam nog een verontrustend bericht van het front. Er werden plotseling beperkingen opgelegd aan het gebruik van Starlink-terminals, waardoor verschillende missies aan het front werden lamgelegd…
Deze twee berichten kwamen harder aan dan de raketten. Deze steek in de rug door je partner doorboort je hart en doet je afvragen waar alle waarden zijn gebleven waarover je zoveel had gehoord. We hebben echter niet veel keuze. We zullen blijven vechten, met of zonder de steun van de VS, want deze oorlog gaat over ons voortbestaan, zowel als natie als voor ieder van ons afzonderlijk.
We hechten enorm veel waarde aan de krachtige steunbetuigingen van de Europese functionarissen en van al onze vrienden in de VS.
Deze week hebben mijn vrouw en ik weer een jonge Oekraïense vrouw, Vera, onderdak geboden. Zij heeft als vrijwilligster aan het oostelijke front gewonden soldaten opgehaald. Ze heeft veel dood en leed gezien. Ze vertelde ons over haar pijn en onbegrip tijdens haar bezoeken aan de VS: dat Amerikaanse gelovigen zo gemakkelijk de verhalen van het Kremlin tegen haar land voor zoete koek slikken en een president steunen die weinig oog heeft voor de waarheid.
Waar we ook zijn en welke invloed we ook hebben, groot of klein, we moeten allemaal opkomen voor de waarheid en ons verzetten tegen de leugens. De hybride oorlogsvoering is immers al enige tijd aan de gang en raakt ons allemaal, zowel tijdens gesprekken in de koffiepauze als bij familiebijeenkomsten. Nu de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen naderen, zijn we gewaarschuwd dat we een stortvloed aan desinformatie kunnen verwachten, bedoeld om verwarring en twijfel te zaaien over de betrouwbaarheid van de stemmachines, maar ook over de vraag of Oekraïne steun verdient, of de feiten wel bekend kunnen worden, of het helpen van Oekraïne de kosten waard is.
Wat zijn dan enkele van deze leugens? En hoe kunnen we hierop reageren? Hoe kunnen we leren de waarheid te onderscheiden?
1. „Rusland werd gedwongen zich te verdedigen tegen de NAVO.”
De bewering: de uitbreiding van de NAVO, westerse militaire steun aan Oekraïne en de vermeende westerse omsingeling lieten Rusland geen andere keuze dan in actie te komen.
Reactie: Rusland heeft een soeverein besluit genomen om een buurland binnen te vallen. Oekraïne was geen NAVO-lid toen de grootschalige invasie in februari 2022 begon. De uitbreiding van de NAVO en Europese veiligheidsgeschillen zijn legitieme onderwerpen voor debat, maar ze geven Rusland geen wettelijk recht om Oekraïne binnen te vallen of het buitenlands beleid van dat land te dicteren.
2. “Oekraïne wordt geregeerd door nazi’s.”
De bewering: De Oekraïense regering zou een nazi- of fascistisch regime zijn dat moet worden afgezet.
Reactie: Oekraïne kent extreemrechtse groeperingen, net als veel andere Europese landen, en hun invloed kan kritisch worden bekeken. Maar Oekraïne is een pluralistische politieke samenleving, en de president, Volodymyr Zelenskyy, is joods. Het bestaan van extremisten maakt het land nog geen nazistaat. Het Kremlin gebruikt het historische trauma van de Tweede Wereldoorlog om een invasie af te schilderen als een morele kruistocht.
3. „Oekraïne is geen echt land.“
De bewering: Oekraïne is van oudsher Russisch grondgebied, Oekraïners en Russen zijn in wezen één volk, en de Oekraïense staat is een kunstmatige creatie van het Westen.
Reactie: Oekraïne heeft een eigen taal, cultuur, politieke geschiedenis en nationale identiteit. Het riep in 1991 de onafhankelijkheid uit, wat door een overweldigende meerderheid in een landelijk referendum werd bevestigd – inclusief de Krim (zie kaart hierboven). Rusland heeft zelf de onafhankelijkheid en de grenzen van Oekraïne erkend. Historische banden tussen twee volkeren doen geen afbreuk aan het recht van een natie op zelfbeschikking.
4. “Rusland is binnengevallen om Russischsprekenden te beschermen en een genocide in de Donbas te voorkomen.”
De bewering: Oekraïne was bezig met de systematische uitroeiing van Russischsprekenden in Oost-Oekraïne, waardoor Russische militaire interventie noodzakelijk was.
Reactie: Het conflict in de Donbas, dat in 2014 begon, heeft echt leed onder de burgerbevolking veroorzaakt. Maar de bewering van het Kremlin over genocide werd niet ondersteund door geloofwaardig bewijs dat genocide aantoont. Russischsprekende Oekraïners vormen geen eenduidige politieke groep, en velen hebben gevochten om Oekraïne te verdedigen. Het beschermen van een taalkundige minderheid rechtvaardigt geen grootschalige invasie.
5. „Het Westen vecht tegen Rusland tot de laatste Oekraïner.“
De bewering: Amerika en Europa rekken de oorlog opzettelijk uit om Rusland te verzwakken, terwijl Oekraïners slechts pionnen zijn.
Reactie: Dit verhaal doet afbreuk aan de eigen inbreng van de Oekraïners: de Oekraïners verzetten zich zelf tegen een invasie en hebben herhaaldelijk de wens uitgesproken om de onafhankelijkheid van hun land te behouden. Het leidt ook de aandacht af van het besluit van Rusland om de oorlog voort te zetten.
6. “Oekraïne is hopeloos corrupt, dus wordt de westerse hulp gestolen.”
De bewering: Oekraïne is zo corrupt dat militaire en financiële hulp onvermijdelijk in privézakken verdwijnt.
Reactie: Met zijn Sovjetverleden kent Oekraïne een lange geschiedenis van corruptie. Corruptieonderzoeken en hervormingen zijn belangrijk. Maar beweringen dat alle hulp wordt gestolen, of dat er geen zinvol toezicht is, gaan verder dan wat uit de feiten blijkt. Het EU-toetredingsproces eist verantwoording op tal van gebieden. Oekraïne heeft sinds 2015 gestaag vooruitgang geboekt en staat nu op plaats 104 van de 182 landen op de Transparency Index-lijst. Rusland staat op plaats 152 van de 182 en is sinds 2015 gestaag achteruitgegaan.
7. „Oekraïne kan niet winnen, dus moet het nu grondgebied afstaan.“
De bewering: Rusland is te machtig om weerstand te bieden, verdere hulp leidt alleen maar tot onnodige slachtoffers, en een akkoord waarin de Russische territoriale winst wordt aanvaard, is de enige realistische optie
Reactie: Dit wordt vaak gepresenteerd als realisme in plaats van propaganda. De situatie op het slagveld en de kosten van het voortzetten van de oorlog zijn legitieme vragen. Maar voorspellingen over een onvermijdelijke Oekraïense nederlaag zijn geen feiten, en een vredesakkoord dat via militaire verovering wordt opgelegd, kan agressie belonen en het land kwetsbaar maken voor nieuwe aanvallen. De voorwaarden en veiligheidsgaranties van een eventuele regeling zijn van enorm belang.
8. “Beide partijen liegen, dus niemand kan de waarheid weten.”
De bewering: Oekraïne, Rusland en westerse regeringen verspreiden allemaal propaganda, dus elk verslag is even verdacht.
Reactie: Regeringen beïnvloeden informatie inderdaad, en individuele beweringen moeten worden gecontroleerd. Maar daaruit volgt niet dat alle beweringen even geloofwaardig zijn. Onafhankelijke onderzoeken, satellietbeelden, geverifieerde videobeelden, bewijsstukken en getuigenverklaringen van meerdere bronnen kunnen feiten vaststellen. Het opzettelijk zaaien van onzekerheid is op zichzelf al een krachtige propagandatechniek.
9. „Oekraïne vervolgt orthodoxe gelovigen.“
De bewering: Oekraïne probeert de authentieke traditionele orthodoxie uit te roeien en te vervangen door een kunstmatig gecreëerde rivaliserende kerk, gesteund door het Westen.
Reactie: Historisch gezien is de Oekraïense Orthodoxe Kerk (UOC) verbonden geweest met de patriarch van Moskou. Hoewel zij zich in 2022 na de invasie officieel onafhankelijk verklaarde van Moskou, betwist Kyiv of de institutionele banden volledig zijn verbroken. Sommige geestelijken zijn vervolgd wegens het doorgeven van gevoelige informatie aan Moskou. De Orthodoxe Kerk van Oekraïne (OCU) werd in 2019 erkend door de oecumenische patriarch in Constantinopel (Istanbul). Meer dan 900 Oekraïense gebedshuizen zijn tijdens de oorlog door Russische troepen beschadigd of verwoest. Veel pastoors en geestelijken zijn gevangengezet, gemarteld of vermoord.
Voor Amerikaanse publiek: Het Kremlin neemt de bestaande verdeeldheid in de Amerikaanse samenleving en versterkt de boodschappen die het meest waarschijnlijk de steun voor Oekraïne verzwakken. Onderzoeken hebben Russische beïnvloedingsoperaties gedocumenteerd die zich richten op een Amerikaans publiek met verzonnen inhoud en boodschappen die verdeeldheid zaaien, zoals:
10. “Oekraïne is een bodemloze put, en Amerikanen zouden Amerika op de eerste plaats moeten zetten.”
Dit speelt in op legitieme zorgen over overheidsuitgaven, inflatie, grensbeveiliging en binnenlandse behoeften. De misleidende sprong is om alle hulp aan Oekraïne af te schilderen als weggegooid geld, zonder rekening te houden met de strategische kosten van een Russische overwinning, de verschillende vormen van hulp, of de waarde van het steunen van de verdediging van een land tegen agressie.
11. “Zelenskyy manipuleert het Westen en weigert vrede.”
Het verhaal schetst de Oekraïense president als een onbetrouwbare leider die de oorlog verlengt om aan de macht te blijven. Discussies over onderhandelingen en het gedrag van Oekraïense leiders zijn legitieme onderwerpen, maar het verhaal laat vaak de eigen eisen, militaire acties en verantwoordelijkheid van Rusland voor de invasie weg. Recentere Russische berichtgeving probeert Oekraïne vooral af te schilderen als het obstakel voor een oplossing, iets dat door de Amerikaanse president wordt nagepraat.
12. “De oorlog is eigenlijk een samenzwering van de Amerikaanse deep state.”
Dit presenteert Oekraïne als een instrument van inlichtingendiensten, wapenfabrikanten of een schimmige elite die profiteert van een voortdurende oorlog. Defensiedeals en overheidsbeslissingen moeten onderzocht worden, maar beschuldigingen van een gecoördineerde samenzwering vereisen bewijs. Het verhaal verandert legitieme vragen over verantwoordelijkheid in een reden om Oekraïne’s recht op zelfverdediging te negeren.
13. “Oekraïne heeft geheime Amerikaanse biowapenlaboratoria.”
Rusland heeft herhaaldelijk het bestaan van legitieme biologische onderzoeksfaciliteiten in Oekraïne uitgebuit om geheime programma’s voor de ontwikkeling van biologische wapens te beweren. Het feit dat er laboratoria zijn die werken aan de volksgezondheid en biologische veiligheid, betekent niet dat er een wapenprogramma is. De OESO heeft gedocumenteerd hoe deze samenzweringstheorie rondging onder Amerikaanse accounts die op complotten gericht zijn, werd versterkt in andere media, en vervolgens herhaald door Russische staatspropaganda.
Voor Europees gebruik en daarbuiten: De boodschap verandert om bij het publiek te passen. In Europa ligt de focus vaak op economische pijn en oorlogsmoeheid. Elders presenteert Rusland zichzelf vaak als een tegenstander van westerse dominantie.
14. “Europa vernietigt zichzelf door Oekraïne te steunen.”
De bewering is dat sancties, energiekosten, militaire uitgaven en hulp aan vluchtelingen de Europese economieën ruineren. De werkelijke kosten van de oorlog zijn onmiskenbaar. Maar de bewering wordt propaganda wanneer het Rusland’s verantwoordelijkheid voor het conflict negeert, de economische ineenstorting overdrijft, of sancties als de enige oorzaak van Europa’s problemen beschouwt. Dit zijn argumenten die vaak door extreemrechtse politici herhaald worden.
15. “De leiders van Europa zijn oorlogszuchtig en willen geen vrede.”
Dit verhaal schetst Europese regeringen als opzettelijk vredesinspanningen saboterend en oorlog najagend uit haat tegen Rusland. Het speelt in op publieke angst voor escalatie en militaire dienstplicht. Het cruciale verschil is tussen debatteren over de beste weg naar vrede en aannemen dat elke weigering om Rusland’s eisen te accepteren, een verlangen naar oorlog betekent.
16. “Rusland verdedigt traditionele christelijke waarden tegen een decadent Westen.”
Dit is vooral relevant voor christelijke doelgroepen. Het Kremlin presenteert Rusland als een verdediger van het christendom, het gezin en traditionele moraal tegen een zogenaamd goddeloze, moreel corrupte Europa. Soms wordt gebruikgemaakt van de taal van spirituele oorlog, waarbij Oekraïne en zijn westerse supporters worden afgebeeld als agenten van het kwaad.
De tegenstrijdigheid is opvallend: oproepen tot de christelijke beschaving worden gebruikt om een oorlog te rechtvaardigen waarbij burgers worden gedood, huizen en kerken worden verwoest, kinderen worden gedeporteerd en geprobeerd wordt een buurland te onderwerpen.
17. “Het Westen geeft de wereld les terwijl het zelf kolonialisme bedrijft.”
In Afrika, Azië en Latijns-Amerika doet Russische berichtgeving vaak een beroep op herinneringen aan westers kolonialisme, interventies en dubbele standaarden. Moskou wordt neergezet als de kampioen van een multipolaire wereld die zich verzet tegen westerse dominantie. Dit kan resoneren waar westerse regeringen hun geloofwaardigheid hebben verloren. De misleidende zet is om Rusland als anti-imperialist te presenteren terwijl het Oekraïne ontkent.terwijl het Oekraïne de soevereiniteit en zelfbeschikking ontzegt die antikoloniale bewegingen juist verdedigen.
18. “Oekraïense vluchtelingen zijn een last, ondankbaar of gevaarlijk.”
Desinformatie probeert wrok tegen Oekraïners die elders wonen aan te wakkeren door misleidende verhalen te verspreiden over hun gedrag, uitkeringen, misdaden of politieke loyaliteiten. Dergelijke beweringen kunnen echte druk op huisvesting en openbare diensten uitbuiten, maar individuele incidenten rechtvaardigen geen generalisaties over miljoenen ontheemde mensen. Onderzoek toont aan dat het in diskrediet brengen van Oekraïense vluchtelingen een terugkerend thema is in Russische beïnvloedingsactiviteiten.
Hoe je het patroon herkent
Als je een bewering over Oekraïne tegenkomt, stel jezelf dan vijf vragen.
1. Wissen ze het beginpunt uit? Wie heeft de oorlog begonnen?
2. Bespreekt het NAVO, corruptie of historische grieven?… terwijl het Ruslands besluit tot invasie of Ruslands eigen wijdverspreide corruptie weglaat?
3. Ontkent het de handelingsvrijheid van Oekraïne? Worden Oekraïners simpelweg afgebeeld als pionnen van Washington, in plaats van als mensen die hun eigen land verdedigen?
4. Wordt een echt probleem omgevormd tot een absolute bewering? “Oekraïne heeft corruptie” wordt “alle hulp wordt gestolen.” “Er zijn extremisten” wordt “Oekraïne is nazi.” Een oprecht zorgenpunt wordt gebruikt om tot een algemene conclusie te komen.
5. Wordt er alleen concessies van Oekraïne geëist? Wordt vrede gedefinieerd als Oekraïne dat territoir opgeeft, terwijl Russische terugtrekking, verantwoordingsplicht en veiligheidsgaranties als irrelevant worden beschouwd? Is het bewijs onafhankelijk te verifiëren? Zoek naar primaire documenten, meerdere onafhankelijke onderzoeken, gerenommeerde factcheckers en bewijs dat gecontroleerd kan worden buiten een enkele sociale media-post.
Laten we allemaal opkomen voor de waarheid! En sta aan de kant van de Oekraïners – voor hun welzijn en dat van ons.
Bronnen: https://euvsdisinfo.eu/what-the-kremlin-wants-you-to-believe-about-its-war-against-ukraine/ ; https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2023/02/Narrative-Warfare-Final.pdf ; https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2022/11/disinformation-and-russia-s-war-of-aggression-against-ukraine_8b596425/37186bde-en.pdf )
🌻 Laten we ook bidden voor en met de Oekraïners.
Gisteravond namen leiders van verschillende Europese christelijke netwerken samen met Oekraïense vertegenwoordigers van de orthodoxe, rooms-katholieke, pinkster- en baptistengemeenschappen deel aan de tweetalige ‘Sunflower Prayer’-Zoom-bijeenkomst, die elke 24e van de maand wordt gehouden ter herdenking van de Oekraïense Onafhankelijkheidsdag (24 augustus 1991) en ook de noodlottige dag van de Russische invasie (24 februari 2022).
Lezers van Weekly Word zijn van harte welkom volgende maand op 24 november om 19.00 uur Kiev-tijd, 18.00 uur CET, deel te nemen via deze link: http://tiny.cc/24at7.
Tot volgende week,
