De parallellen zijn treffend.
Een leider die vastbesloten is om te vechten voor de morele waardigheid van zijn volk en het voortbestaan van zijn natie weigert overgave of nederlaag te accepteren, ondanks overweldigende kansen.
Hij zit gevangen tussen een agressieve, meedogenloze vijand aan de ene kant en bondgenoten aan de andere kant die hem zien als een koppig obstakel voor hun eigen plannen, maar van wie hij wanhopig wapens, voertuigen en munitie nodig heeft.
Hij staat voor de soevereiniteit van zijn eigen land en weigert dat het lot van zijn natie wordt bepaald door de grote mogendheden. Hij verwerpt het vredesplan van een Amerikaanse president dat zijn natie opdeelt en de oprichting van een nieuwe bufferstaat voorstelt.
La Bataille de Gaulle is een actueele, biografische dramafilm in twee delen dat ging afgelopen mei in première op het filmfestival van Cannes. De film vertelt het weinig bekende verhaal van een obscure Franse generaal die besloot te blijven vechten voor het ‘Vrije Frankrijk’, nadat zijn regering in juni 1940 was gecapituleerd voor de Duitsers.
Je zou gemakkelijk kunnen denken dat de regisseur zijn publiek ertoe wilde aanzetten de strijd voor de vrijheid en soevereiniteit van Frankrijk te vergelijken met die van Oekraïne vandaag de dag. Toch houdt de Fransman Antonin Baudry vol dat hij simpelweg het verwaarloosde verhaal wilde vertellen van hoe Charles de Gaulle en de Vrije Fransen de strijd voor het bestaan van hun land levend hielden. Baudry was gefascineerd door het onwaarschijnlijke begin van die strijd, toen de Gaulle naar Engeland vluchtte met zeer weinig autoriteit, weinig volgelingen en geen zekerheid dat Frankrijk kon worden bevrijd.
Hij wilde ook laten zien hoe jonge mensen zich hadden aangesloten bij de Gaulle, wat een sleutelfactor werd in zijn succes op lange termijn. Baudry was ontroerd door de bereidheid van jongeren om te handelen toen angst en aanklacht publieke oppositie gevaarlijk maakten (zoals ze zojuist ook weer in Servië hebben gedaan!).
De film laat zien dat vrijheid niet zomaar is gebeurd. De Gaulle handelde niet alleen. Baudry bracht zowel soldaten als burgers in beeld die een cruciale rol speelden in het bevrijdingsverhaal. Het kostte moedige en morele beslissingen, bloed, zweet en tranen, van mensen uit alle lagen van de samenleving die alles riskeerden om vrijheid en gerechtigheid te verkrijgen.
Inspiratie
De Gaulle was echter de inspiratiebron. Vanaf een BBC-microfoon riep hij zijn landgenoten op om de strijd voort te zetten. Hij wist dat het voortzetten van de oorlog verdere opoffering betekende. Hij had geen garantie of zelfs kans op succes. Maar voor hem was de morele vraag duidelijk: wanneer degenen in gezag een nederlaag accepteren, wat vereist dan loyaliteit aan iemands land?
Baudry confronteert ons met vragen waar we vandaag de dag allemaal voor staan: wat kun je doen als machtige krachten de toekomst al lijken te hebben bepaald? Wat zouden we in juni 1940 hebben gedaan? Blijven we zwijgen en beschermen we onszelf, of nemen we risico’s om ons te tonen aan de agressor en bezetter?
Als je naar Baudry’s twee films kijkt, De Gaulle: Résistance en De Gaulle: Liberté, kun je niet anders dan parallellen opmerken met Oekraïne, de brute invasie van Rusland en de Oekraïense leider die weigert capitulatie te accepteren.
In februari 2022 verwachtten velen dat Kiev binnen enkele dagen zou vallen. De Russische troepen rukten op naar de hoofdstad. De toekomst van Oekraïne leek wanhopig onzeker. President Zelensky bleef in Kiev en plaatste video’s waarin hij samen met zijn collega’s te zien was, om de Oekraïners – en de wereld – te laten zien dat hun regering er nog steeds was.
De situaties waren anders. De Gaulle had een verslagen Frankrijk verlaten om verzet in het buitenland op te bouwen. Zelensky verbleef in een hoofdstad die de Oekraïense troepen met succes verdedigden. Maar beiden betwistten de veronderstelling dat een sterkere agressor kon beslissen dat het verhaal van een natie voorbij was.
De Gaulle had een radio. Zelensky had een smartphone. Beiden begrepen dat de stem van een leider verder kon reiken dan regeringskantoren en militaire hoofdkwartieren, en mensen een morele reden kon bieden om stand te houden op momenten dat de toekomst er het somberst uitzag.
Overtuigend
Baudry herkent deze parallellen. In een interview blikte hij terug op hoe velen ervan uitgingen dat het gedaan was met Oekraïne toen Rusland binnenviel, maar Oekraïners kozen ervoor om zich te verzetten. Hij vond die vastberadenheid diep ontroerend. Toevallig was hij net bezig met het monteren van de scène in het Oval Office in de film, waarin de Gaulle het voorstel van president Roosevelt afwijst, toen de ‘geen kaarten’ confrontatie tussen Zelensky en Trump explodeerde in de wereldmedia. Hij vond de vergelijking overtuigend.
De Gaulle had Groot-Brittannië en Amerika hard nodig. Zonder hun middelen en militaire kracht had nazi-Duitsland niet verslagen kunnen worden. Toch vreesde hij ook dat de grootmachten Frankrijk zouden behandelen als een land waarvan zij de toekomst onderling konden regelen.
Oekraïne staat voor zijn eigen versie van dat dilemma. Het is afhankelijk van bondgenoten voor wapens, financiën, inlichtingen en diplomatieke steun. We kijken naar de strijd van de Gaulle op film, wetende dat Parijs bevrijd werd. Er is ook geen gegarandeerd einde aan het verhaal van Oekraïne. Oekraïners moeten beslissingen nemen te midden van onzekerheid, verlies en uitputting, zonder de troost te weten hoe de geschiedenis de uitkomst zal beoordelen.
De vraag die nu opdoemt is: zouden de Fransen hun eigen verhaal binnenkort verraden door een president te kiezen die belooft de steun aan Oekraïne stop te zetten?
Tot volgende week,
