Elk land, groot of klein, kan een groot land worden.
Sommige naties denken dat ze groot zijn, of streven ernaar om hun ‘grootsheid’ te herstellen. Maar wat maakt een natie nu echt groot? Militaire macht? Economische rijkdom? Territoriale omvang? Technologische prestaties?
Veel naties en wereldrijken hebben door de eeuwen heen met al deze dingen gepocht en werden toch een vloek voor zichzelf en voor anderen. Het oude Rome, het Frankrijk van Napoleon, het Britse Rijk, nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie bereikten allemaal buitengewone hoogten van macht. Toch biedt geen van hen een toereikende definitie van grootsheid.
Velen verwarren grootheid met dominantie – met machtig zijn, benijd, gevreesd zijn of gehoorzaamd worden.
Jezus gaf een radicaal andere definitie van grootheid. Toen zijn discipelen eens ruzie maakten over wie de grootste was, zei Jezus: ’Wie onder jullie groot wil worden, moet jullie dienaar zijn.’
Grootsheid, zo suggereerde Jezus, wordt niet afgemeten aan het aantal mensen dat jou dient, maar aan het aantal mensen dat jij dient. Leiderschap wordt rentmeesterschap. Autoriteit wordt verantwoordelijkheid. Macht wordt een middel om anderen te dienen in plaats van hen te beheersen.
Dit principe geldt zowel voor naties als voor individuen. Een natie wordt pas werkelijk groot niet wanneer zij anderen domineert, maar wanneer zij het karakter en de instellingen ontwikkelt die haar volk in staat stellen te bloeien en tegelijkertijd bij te dragen aan het algemeen welzijn van de mensheid.
Grote naties worden gekenmerkt door rechtvaardigheid, niet door louter kracht. Ze respecteren de waarheid in plaats van propaganda. Ze cultiveren verantwoordelijkheid naast vrijheid. Ze brengen burgers voort die begrijpen dat rechten en plichten bij elkaar horen. Ze bouwen vertrouwen op door middel van de rechtsstaat in plaats van angst door middel van dwang.
Wat zou volgens deze maatstaf de Europese Unie groot maken? Oekraïne groot? Amerika groot? Of Rusland groot?
Wat zou Europa groot maken?
Europa zal groot zijn, niet door een imperium te worden, maar door een gemeenschap van volkeren te zijn die zich verenigen in dienstbaarheid. Het Europese project is ontstaan uit verzoening: voormalige vijanden die samenwerking verkozen boven overheersing. Zijn grootsheid ligt in het beschermen van menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, rechtvaardigheid en vrede.
Europa loopt momenteel het risico de toets van grootheid niet te doorstaan in zijn omgang met kwetsbare migranten. Paus Leo herinnerde ons er deze week aan dat ‘het Evangelie ons vraagt of we Christus hebben herkend in degenen die aan land komen, getekend door angst, honger en geweld, na de woestijn, de nacht en de zee te hebben doorstaan’.
De kracht van Europa ligt niet alleen in economische macht. Het is sterk wanneer het laat zien dat diverse volkeren samen kunnen leven onder de rechtsstaat en wederzijdse verantwoordelijkheid. Een groot Europa zou zijn morele en spirituele fundamenten niet vergeten en zijn invloed gebruiken om anderen te dienen.
Wat zou Oekraïne groot maken?
De grootsheid van Oekraïne ligt niet in de eerste plaats in het verslaan van een wrede indringer, hoewel het verdedigen van de eigen vrijheid nobel en noodzakelijk is. Oekraïense soldaten, vrijwilligers, leraren, geestelijken, artsen en gewone burgers hebben buitengewone moed getoond. Maar moed alleen maakt nog geen grootsheid. Grootsheid zal blijken uit het vermogen van Oekraïne om transparante instellingen op te bouwen, corruptie te bestrijden, rechtvaardigheid hoog te houden en kansen te creëren voor toekomstige generaties.
Als Oekraïne uit de oorlog tevoorschijn komt met een toewijding aan waarheid, verzoening, verantwoordingsplicht en de rechtsstaat, zal zijn invloed zijn omvang ver overstijgen. Grote naties inspireren. Oekraïne is daar al mee begonnen.
Wat zou Amerika groot maken?
De grootsheid van Amerika ligt niet in militaire suprematie of economische macht. Op zijn best stond Amerika symbool voor een moedig experiment in geordende vrijheid.
Toch kan een natie haar democratische instellingen niet in stand houden als de waarheid wordt ondermijnd, het vertrouwen van het publiek afbrokkelt en politieke tegenstanders worden behandeld als vijanden in plaats van als medeburgers, zoals onder de huidige regering het geval is. Uit een recent onderzoek van de European Council on Foreign Relations bleek dat slechts één op de tien Europeanen de Verenigde Staten nu nog als een betrouwbare bondgenoot beschouwt.
Om Amerika weer groot te maken, zullen de Amerikanen de deugden moeten herontdekken die goed zelfbestuur schragen: eerlijkheid, nederigheid, rechtvaardigheid, medeleven, verantwoordelijkheid en respect voor de rechtsstaat.
Wat zou Rusland groot maken?
Rusland bezit een rijk cultureel en spiritueel erfgoed, zoals namen als Tolstoj, Dostojevski en Tsjaikovski getuigen. Toch hebben Russische heersers vaak naar grootheid gestreefd door middel van veroveringen en meedogenloze overheersing – wat zowel de buurlanden van Rusland als de Russen zelf leed heeft berokkend.
Het karakter van een natie wordt getoetst aan de hand van hoe zij omgaat met de zwaksten en meest kwetsbaren. De toekomstige grootheid van Rusland zal niet liggen in het herstel van een imperium. Rusland zal groot worden wanneer zijn burgers vrijuit kunnen spreken, op zinvolle wijze kunnen deelnemen aan het openbare leven en erop kunnen vertrouwen dat de wet boven de politieke macht staat.
Een groot Rusland zou veilig genoeg zijn om niet bang te zijn voor de onafhankelijkheid van zijn buren. Het zou zijn zelfvertrouwen ontlenen aan creativiteit in plaats van dwang, aan cultuur in plaats van overheersing, aan dienstbaarheid in plaats van onderwerping.
Uiteindelijk is grootheid geen kwestie van bbp, militaire uitgaven of geopolitieke invloed. Werkelijk grote naties – of ze nu groot of klein zijn – cultiveren deugdzaamheid, beschermen vrijheid, handhaven rechtvaardigheid, eren de waarheid en beschermen de kwetsbaren.
Simpel gezegd: ware grootheid houdt in dat je je naaste liefhebt en het algemeen welzijn nastreeft.
Dat geldt zowel voor de persoon naast je als voor de natie naast je.
Tot volgende week,
